EN 60598-1: Aydınlatma armatürleri - Genel kurallar ve deneyler
EN 60598-1, aydınlatma armatürleri (luminaires) için genel gereksinimler ve test yöntemlerini tanımlayan bir standarttır. Bu standart, aydınlatma ekipmanlarının elektriksel güvenliği, mekanik yapıları ve termal dayanıklılıklarını içerir. Elektrikli aydınlatma cihazlarının güvenli ve uzun ömürlü kullanımını sağlamak amacıyla bu standartta çeşitli testler ve kalite gereksinimleri tanımlanmıştır.
Bu standart, armatürlerin elektriksel izolasyon, kaçak akım testi, aşırı ısınma durumu gibi kritik güvenlik unsurlarını belirler. EN 60598-1, iç ve dış mekan aydınlatma sistemleri için geçerli olan genel kuralları kapsar ve ayrıca belirli çevre koşullarına uygunluk için test kriterlerini içerir. Özellikle, suya ve toza karşı dayanıklılık, yani IP koruma sınıfları gibi özelliklerin test edilmesi bu standardın önemli bir parçasıdır.
Bu standart, 1000 V’u aşmayan anma besleme gerilimleri çalışmak üzere elektrik ışık kaynakları içeren armatürler için genel gereklilikleri belirtir. Bu standarttın gereklilikleri ve ilgili testleri şunları kapsar: sınıflandırma, işaretleme, mekanik yapı, elektriksel yapı ve fotobiyolojik güvenlik.
Armatürlerin sınıflandırılması:
Armatürler, elektrik çarpmasına karşı koruma tipine, toz, katı cisimler ve nemin girişine karşı koruma derecesine, destekleme yüzeyinin malzemesine ve kullanım şartlarına göre sınıflandırılır.
Armatürler, elektrik çarpmasına karşı koruma tipine göre Sınıf I, Sınıf II veya Sınıf III olarak sınıflandırılmalıdır.
Örnek olarak, topraklama düzenli çok düşük gerilime sahip tümleşik transformatörlü bir armatürde, armatür Sınıf I olarak sınıflandırılmalı ve lamba bölmesi, transformatör bölmesinden bir bariyer ile ayrılmış olsa bile armatürün hiçbir bölümü Sınıf III olarak sınıflandırılmamalıdır.
Armatürler, EN 60529’da belirtilen sınıflandırma sistemi olan “IP numarası” na uygun olarak sınıflandırılmalıdır.
Armatürler, normalde alevlenebilen yüzeyler üzerine doğrudan monte edilmek üzere tasarımlanmış olup olmadığına veya sadece yanıcı olmayan yüzeyler üzerine monte edilmek üzere tasarımlanmış olup olmadığına göre sınıflandırılmalıdır.
Armatürler, normal kullanım veya ağır hizmet şartlarına göre amaçlanıp amaçlanmadıkları dikkate alınarak sınıflandırılmalıdır.
Armatürler yalnızca, tek bir sınıfla tanımlanmalıdır.
Armatür ailesi veya armatür aralığının tanıtılmasıyla ilgili kurallar:
Tip deneylerinin doğrulanması için benzer yapıya sahip armatürlerin aralığından tip deneyi numunesi (numuneleri) seçildiğinde; seçilen armatür (armatürler) en elverişsiz bileşenlerin ve mahfazaların kombinasyonunu temsil edecek biçimde olmalıdır.
Benzer yapıya sahip armatür ailesi veya armatür aralığı, aşağıdaki hususlar dikkate alınacak biçimde olmalıdır:
a) Uygulanabilen standardın aynı bölüm 2’sine (EN 60598-2) uygun olmalı;
b) Aşağıdakilerle aynı tip lambalarla donatılmalı;
1) Tungsten halojenür lambalar içeren tungsten flamanlı lambalar,
2) Floresan lambalar
3) Boşalmalı lambalar
4) LED lambalar ve LED modüller
c) Elektrik çarpmasına karşı aynı koruma sınıfında olmalı;
d) Aynı IP sınıflandırmasına sahip olmalı.
Her bir aralıktaki armatürlerin duruma göre değerlendirilmesi gerekir. Bir aralıktaki armatürler, aynı imalatçı tarafından aynı kalite güvence sistemiyle imal edilmelidir. Aralık değişim parametrelerinin, kullanılan malzemeler, bileşenler ve teknoloji bakımından esas itibarıyla benzer olması tavsiye edilir. Tip deneyi numunesi veya numuneleri imalatçı ile deney laboratuvarı arasındaki iş birliği ile seçilmelidir.
IEC 60598-1 standardı, aydınlatma armatürlerinin güvenli kullanımını sağlamak için çeşitli testlerin uygulanmasını gerektirir. Bu testler, armatürlerin elektriksel, mekanik ve termal güvenliğini doğrulamaya yöneliktir.
BÖLÜM-2: ARMATÜRLERİN SINIFLANDIRILMASI
Bu bölüm, armatürlerin elektriksel koruma sınıfı, kullanım yeri ve mekanik dayanıklılık gibi özelliklere göre sınıflandırılmasını kapsar. Armatürler şu şekilde sınıflandırılır:
Koruma sınıfı: Class I, II ve III (topraklama gereksinimleri ve yalıtım seviyeleri)
Koruma dereceleri (IP kodları): Toza ve neme karşı dayanıklılık
Montaj türleri: Yüzeye montaj, gömme montaj, askı tip montaj gibi
Özel ortamlar: Örneğin, patlayıcı ortamlar, dış mekan veya iç mekan gibi spesifik kullanım alanlarına göre sınıflandırma yapılır.
BÖLÜM-3: İŞARETLEME
Bu bölüm, armatürler üzerinde yer alması gereken işaretlemeler ve etiketlemeler ile ilgilidir. Bu işaretlemeler, cihazın güvenli ve doğru kullanılmasını sağlamak amacıyla önemlidir. İşaretlemeler genellikle şunları içerir:
Üretici bilgileri ve model numarası
Çalışma voltajı ve frekansı
Maksimum lamba gücü
IP koruma sınıfı
Sıcaklık sembolleri ve diğer güvenlik işaretleri
Bu bilgilerin kalıcı, okunaklı, çevresel koşullardan etkilenmeyecek ve cihazın kullanım ömrü boyunca görülebilir olması gerekmektedir.
BÖLÜM-4: YAPILIŞ
Bu bölüm, armatürlerin mekanik yapısı ile ilgili gereksinimleri belirler. Armatürlerin dayanıklı, güvenli ve düzgün çalışabilmesi için yapı tasarımında dikkat edilmesi gereken kriterler şunlardır:
Yapısal dayanıklılık: Armatürün fiziksel olarak sağlam ve dayanıklı olması.
Lamba değiştirme kolaylığı: Güvenli bir şekilde lamba değiştirilmesini sağlayacak yapı.
Bileşenlerin montajı: İç bileşenlerin sağlam ve güvenli bir şekilde monte edilmesi.
Yalıtım malzemeleri: Elektriksel bileşenlerin güvenli yalıtımını sağlamak için uygun malzemelerin kullanılması.
BÖLÜM-5: DIŞ VE İÇ KABLOLAMA
Bu bölüm, armatürlerin dış ve iç kablolarının güvenliğini sağlamak için gerekli kriterleri belirler:
Dış kablolama: Armatürün güç kaynağına bağlanması sırasında kullanılan kabloların güvenli ve uygun bir şekilde yalıtılması.
İç kablolama: Armatürün içindeki kabloların doğru yalıtılması, yerleştirilmesi ve mekanik zarar görmeye karşı korunması.
Esneklik ve gerilme direnci: Kabloların bükülmeye, çekmeye ve mekanik zorlamalara karşı dayanıklı olması.
BÖLÜM-7: TOPRAKLAMA DÜZENLERİ
Bu bölüm, armatürlerin topraklama ile ilgili gereksinimlerini düzenler. Sınıf I cihazları için, elektrik çarpması riskini önlemek amacıyla metal gövdelerin güvenli bir şekilde topraklanması gerekmektedir. Topraklama iletkeninin uygun şekilde bağlanması ve sabitlenmesi için gerekli olan terminallerin yapısı ve yerleşimi bu bölümde detaylandırılır.
BÖLÜM-8: ELEKTRİK ÇARPMASINA KARŞI KORUMA
Bu bölüm, armatürlerin kullanıcıları elektrik çarpmasına karşı koruma sağlamak üzere tasarlanması gerektiğini belirtir. Elektriksel bileşenlerin erişilemez şekilde monte edilmesi ve armatürün uygun yalıtım ve koruma seviyelerine sahip olması bu kapsamda değerlendirilir. Bu bölüm Sınıf I, II ve III armatürler için farklı koruma seviyeleri ve gereksinimler içerir.
BÖLÜM-9: TOZA, KATI CİSİMLERE VE NEME KARŞI DİRENÇ
Bu bölüm, armatürlerin toz, katı cisimler ve neme karşı dayanıklılığını düzenleyen IP kodlarını ele alır. Armatürlerin, kullanım yerine bağlı olarak belirli bir IP koruma derecesine sahip olması gerekir:
IP5X: Toz karşı koruma,
IP6X: Toz geçirmezlik,
IPX7: Geçici suya batmaya dayanıklılık Armatürün dış etkilere karşı direnci test edilerek, güvenli bir şekilde çalışıp çalışmadığı doğrulanır.
BÖLÜM-10: YALITIM DİRENCİ VE ELEKTRİKSEL DAYANIM, DOKUNMA AKIMI VE KORUYUCU İLETKEN AKIMI
Bu bölüm, armatürlerin elektriksel güvenlik gereksinimlerini kapsar. Cihazın yalıtım direncinin yeterli seviyede olup olmadığını, dokunma akımını ve koruyucu iletken akımını ölçmek için testler yapılır:
Yalıtım direnci testi: Cihazın yalıtımının güvenliğini sağlamak için yapılır.
Dokunma akımı: Armatüre dokunan bir kişinin maruz kalabileceği elektrik akımının güvenli seviyede olup olmadığının kontrol edilmesi.
Koruyucu iletken akımı: Topraklama yoluyla taşınan akımın güvenli sınırlar içinde kalması sağlanır.
BÖLÜM-11: Yüzeysel kaçak yolu uzunlukları ve Yalıtma aralıkları
Bu bölüm, elektriksel bileşenler arasındaki Yüzeysel kaçak yolu uzunlukları ve Yalıtma aralıkları ile ilgili gereksinimleri içerir. Elektriksel devre elemanları arasında yeterli boşluk ve yalıtım sağlanarak, kısa devre ve elektrik çarpması riskleri en aza indirilir:
Yalıtım aralığı (Clearance): İki iletken bölüm arasında havadaki en kısa mesafe
Yüzeysel Kaçak Uzunluğu (Creepage distance): Bir katı yalıtkan malzeme yüzeyi boyunca iki iletken bölüm arasındaki en kısa mesafe.
Yüzeysel kaçak: Elektrik zorlaması ve elektrolitik kirlenmenin birleşik etkisi sonucu bir katı yalıtım malzemesinin yüzeyinde ve/veya içerisinde meydana gelen, iletken yollarda gelişen oluşum.
BÖLÜM-12: DAYANIKLILIK TESTİ VE TERMAL TESTİ
Bu bölüm, armatürlerin dayanıklılık ve termal dayanıklılık açısından test edilmesini içerir. Armatürler, normal kullanım koşullarında aşırı ısınmamalı ve yeterince dayanıklı olmalıdır:
Dayanıklılık testi: İşletmedeki ısınma ve soğumayı temsil eden şartlarda, armatür zamanından önce tehlikeli hale gelmemeli veya arızalanmamalıdır.
Termal test: Armatürün çalışma sırasında ürettiği ısının, cihazın diğer bileşenlerine zarar vermediğini veya yangın riski oluşturmadığını doğrulamak için yapılır.
BÖLÜM-13: ISIYA, YANGINA VE İZLEMEYE KARŞI DİRENÇ
Bu bölüm, armatürlerin ısıya, yangına ve ark izi oluşumu (tracking) risklerine karşı dayanıklılık testlerini kapsar. Cihazın aşırı ısınma durumunda yangına sebep olmaması ve yüksek sıcaklıklara karşı dirençli olması gerekir. Ark izi oluşumu testi, elektriksel yalıtım malzemelerinin elektriksel stres altında bozulup bozulmadığını değerlendirir.
BÖLÜM-14: VİDALI TERMİNALLER
Bu bölüm, armatürlerde kullanılan vidalı terminallerin güvenliğini kapsar. Elektrik bağlantılarının sağlam ve güvenli olması için kullanılan vidalı terminallerin güvenilirliği test edilir:
Bağlantı güvenliği: Terminallerdeki vidaların gevşememesi.
Mekanik dayanıklılık: Terminallerin mekanik olarak dayanıklı olması.
BÖLÜM-15: VİDASIZ TERMİNALLER VE ELEKTRİK BAĞLANTILARI
Bu bölüm, armatürlerde kullanılan vidasız terminaller ve elektrik bağlantıları ile ilgilidir. Vidasız terminaller, hızlı ve güvenli bağlantı sağlamak için tasarlanmıştır. Bu terminallerin bağlantı güvenliği ve dayanıklılığı test edilir.
EN 60598-1:2020, TS EN IEC 60598-1:2021, EN IEC 60598-1:2021
Bu baskı, önceki baskıya göre aşağıdaki önemli teknik değişiklikleri içerir:
- Madde 4.30'un revizyonu, Kullanıcı tarafından değiştirilemeyen ışık kaynağının canlı parçalarını sabitleme kapağı;
- Alt Madde 4.24.2, Mavi Işık Tehlikesi: Risk Grubu 0'ın kaldırılması;
- Alt Madde 5.2.16: IEC 61984 ile ilgili AC şebeke cihazı girişleri için ek gereksinimler;
- Alt Madde 3.3.25'in eklenmesi, Kablonun UV koruması;
- Madde 4.34'ün eklenmesi, EMF güvenlik gereksinimlerinin (IEC 62493) dahil edilmesi;
- İşlevsel topraklama ve koruyucu topraklama gereksinimlerinin revizyonu;
- Madde 4.35'in eklenmesi, Hızlı dönen parçalara karşı koruma;
- Madde 3.2'nin revizyonu, Nominal gerilim işaretlemesi;
- Alt Madde 5.2.10'un revizyonu, Kablo ankrajı;
- Dokunma akımı ve koruyucu iletken akımı test kurulumu için Ek G'nin revizyonu;
- Sabit ışık çıkışı fonksiyonu ve programlanabilir akım çıkışı için gerekliliklerin eklenmesi;
- Kesintili DC voltajı için Alt Madde 8.2.3 c) dokunma voltajı sınırlarının revizyonu;
- PELV'nin tanıtımı;
- Armatürler için Ethernet güç kaynağı bağlantısının (PoE) tanıtımı;
- Bölüm 9, IPX9'un tanıtımı;
- Duvara monte armatürler için Alt Madde 3.3.26'nın eklenmesi;
- 25°C'den yüksek ta işaretine sahip armatürler için alternatif termal testleri tanıtan Ek D'nin revizyonu;
- Koruyucu iletken akımı sınırları için Tablo 10.3 ve Alt Madde 3.3.19'un revizyonu;
- Ray montajlı armatürler: IEC 60570:2003/AMD2:2019'un Ek A'sına çapraz referans;
- Alt Madde 10.2.2'nin revizyonu, alternatif DC elektrik dayanım testi;
- Gömme armatürler için Ek D'nin revizyonu;
- Alt Madde 4.12.5: Metal rakorlar üzerindeki tork testi için Tablo 4.2'nin revizyonu;
- Armatürlerde köprüleme kapasitörlerinin kullanımının revizyonu;
- Sınıf III fişlere elektrik bağlantısının revizyonu.
EN 60598-2'nin parça listesi
EN 60598-2-1 Sabit genel amaçlı armatürler
EN 60598-2-2 Gömme armatürler
EN 60598-2-3 Yol ve sokak aydınlatması için armatürler
EN 60598-2-4 Taşınabilir genel amaçlı armatürler
EN 60598-2-5 Projektörler
EN 60598-2-6 Tungsten flaman lambalar için dahili trafolu armatürler4 Geri çekildi
EN 60598-2-7 Bahçe kullanımı için taşınabilir armatürler5 Geri çekildi
EN 60598-2-8 El lambaları
EN 60598-2-9 Fotoğraf ve film armatürleri (profesyonel olmayan)6 Geri çekildi
EN 60598-2-10 Çocuklar için taşınabilir armatürler
EN 60598-2-11 Akvaryum armatürleri
EN 60598-2-12 Şebeke prizine monte gece lambaları
EN 60598-2-13 Yere gömme armatürler
EN 60598-2-14 Soğuk katot tüplü deşarj lambaları (neon tüpler) için armatürler ve benzeri ekipman
EN 60598-2-15 Şu anda kullanılmıyor
EN 60598-2-16 Şu anda kullanılmıyor
EN 60598-2-17 Sahne aydınlatması, televizyon ve film stüdyoları için armatürler (dış ve iç mekan)
EN 60598-2-18 Yüzme havuzları ve benzeri uygulamalar için armatürler
EN 60598-2-19 Hava işleme armatürleri (güvenlik gereksinimleri)
EN 60598-2-20 Aydınlatma zincirleri
EN 60598-2-21 Halat ışıkları
EN 60598-2-22 Acil durum aydınlatması için armatürler
EN 60598-2-23 Filament lambalar için ekstra düşük voltajlı aydınlatma sistemleri
EN 60598-2-24 Sınırlı yüzey sıcaklıklarına sahip armatürler
EN 60598-2-25 Hastanelerin ve sağlık binalarının klinik alanlarında kullanım için armatürler
TS EN IEC 60598-1 hakkında daha fazla bilgi edinmek ve standardın kopyasını elde etmek için lütfen resmi standart sayfasını ziyaret edin.
Anahtar kelimeler:
EN 60598-1, IEC 60598-1, TS EN IEC 60598-1, EN IEC 60598-1, GSO IEC 60598-1 aydınlatma armatürleri, luminaires, elektriksel güvenlik, aydınlatma standartları.